Monthly Archives: November 2012

Huize Maybell King

Het is zaterdag 9 oktober 2004, drie uur in de namiddag als ik het erf van

Huis Annastraat no.20

de familie Lewis aan de Waterloostraat te Nw.Nickerie betreed. Op het erf zit hij, Wreford Thomas Magdoul Lewis, onder de sapotilleboom al op mij volgens afspraak te wachten, om te praten over het monumentale gebouw aan de Annastraat nummer 20, waarin moeder King heeft gewoond. Dat de nu tachtigjarige Lewis mij daarbij een groot deel van zijn levensverhaal zou vertellen, kon ik niet vermoeden. Een verhaal die diepe emoties zou doen losmaken, een hartverscheurend verhaal van arbeiden, liefde, ware genegenheid, van eenzaamheid, pijn , verdriet en tranen…

Cornelia Brown-Lewis

Hoewel de zon nog hoog staat en het in principe erg warm moet zijn, gaat er een aangename koelte uit van het erf. Wanneer ik de oude heer Lewis begroet, besef ik dat de koelte wordt gebracht door de vele vruchtbomen op het erf, die de indringende werking van de zonnewarmte sterk terug brengen tot een aangenaam niveau.De ongeveer zestigjarige sapotilleboom waaronder wij plaats nemen, is door hem op verzoek van zijn moeder op deze plaats geplant. “ Het plantje hebben we toen gekregen van de dochter van mevrouw Roberts, Lotje genaamd. Zij woonden op de hoek van de Doergasawstraat en de Wilhelminastraat, waar nu een restaurant staat.Het erf waarop we nu zijn, strekt zich naar achteren toe in westelijke richting tot de Annastraat. Daar stond vroeger het huis van mijn moeder, Cornelia Brown – Lewis. In dat huis ben ik geboren. Schuin tegenover ons huis stond toen al het grote huis dat werd bewoond door Maybell King, meer bekend als moeder King. Ik ben dus aan de Annatraat opgegroeid. Mijn vader was afkomstig van Guyana van de plaats Manchester, hij was vanwege de ballatawinning in Nickerie beland. Vele Guyanesen kwamen toen naar Nickerie om in de bossen de toen veel gevraagde boomrubber te winnen. Als kleine jongen had ik wel een lekker leven, maar moest toch wel mijn handen uit de mouw steken. Op een dag verliet mijn vader mijn moeder voor een andere vrouw. Toen hij na een periode terugkeerde weigerde mijn moeder hem, ze zei hem: “ Neen ik wil niet meer, eenmaal het zo is, laat het zo blijven”. Als alleenstaande ,hardwerkende vrouw heeft mijn moeder mij en mijn broer en zusters, vijf kinderen, opgebracht. Mijn moeder was bekend om het maken van drankjes tegen o.a. leverziekte. Mijn moeders huis was altijd vol met mensen die kwamen voor de drankjes. Ze werden zelf door de arts, zoals dokter Miranda naar haar verwezen. Ze maakte daarnaast koekjes en cacaostaafjes die ze aan de mensen verkocht. Maar elke dag stond ik al om half vier in de ochtend op, om water te halen uit de waterputten van Nw.Nickerie. Een stond waar nu het EBS-kantoor staat aan de West-Kanaalstraat en een stond op de hoek Gouverneurstraat en de Emmastraat waar we nu verkeerslichten hebben. Voordat ik naar school ging moest ik ook nog koekjes en cacao leveren. Ook na school moest ik producten leveren, want mijn moeder maakte ook bojo van cassave. Zo onderhield mijn moeder het gezin”.

Arbeiden, ziekte en gemis

W.Th.M.Lewis

Terwijl meneer Lewis zijn verhaal vertelt spelen drie kleinkinderen op het erf. Met hun fietsen rijden ze het erf af en aan. Ook zij genieten van het boomrijke erf. Dit laat terug denken aan de grote erven van Paramaribo, waarop de jeugd van toen, ook onder grote schaduwbrengende vruchtbomen, met allerlei spelen alleen of in groepsverband bezig kon zijn. De kinderen gaan hun gang en Wreford Lewis vertelt over zijn eerste jaren als arbeider, beginnende bij de zaagmolen van Ho-A-Sjoe aan de G.G. Maynardstraat waar hij werkte onder John Hewitt die was getrouwd met een Matadin. Dan de jaren toen hij een vak wilde leren, wat hij deed bij de botenmaker Mac-Donald . Dan de jaren bij het ministerie van O.W.Door baas Spuis werd hij O.W. binnengehaald. Met de hollander baas Smith werd gewerkt aan de bouw van de zeedijk. Toen echter werd gestart met de aanleg van de polders via het Welvaartsfonds in 1949, veranderde zijn werkgebied. De oudere mannen als Adamson en Brown bleven. Jonge sterke mannen moesten de gebieden inpolderen, die geschikt maken voor de rijstteelt. De Nannizwamp en -kreek zouden genoeg irrigatiewater leveren, waardoor twee oogsten per jaar mogelijk zouden zijn. Hierdoor zou Nickerie de rijstschuur van ons land worden. Via de zogenaamde Kaolondam werd het gebied rond de Clarapolder ingepolderd, gevolgd door de Nannipolder. Via het van Wouwkanaal werden de graafmachines naar de gronden van de landbouwer Maipat gebracht, daar in het gebied van Prins Bernhardpolder, waar werd aangevangen met het inpolderen van de Henarpolder.Het is opmerkelijk dat Lewis nog al de namen van al de grote bazen van toen zo goed kan noemen. Namen als van der Veen, Ferrier, Thijm, Neerpoort, Sanders en Lunshof.Dan komt de korte periode te Beekhuizen in Paramaribo.Met enkele medearbeiders van Nickerie, zoals Sulvion Bang A Foe, Nol Emanuels, Birtan Best werd hij overgeplaatst voor de asfaltering van de Oost-West verbinding nabij de Tweede Rijweg.Lewis raakte toen ziek. Hij kwam toen in behandeling van de populaire dokter Mac-donald die bij een aanrijding kwam te overlijden, wat een schokgolf in Paramaribo teweeg bracht. Met geduld volg ik het levensverhaal van Lewis. Hij had jaren last van een maagzweer. Vele namen van artsen die hem gedurende vele jaren behandelden worden genoemd. Ensberg,Mungra, Rambocus. Vooral dokter Jairam zal hij niet vergeten, hij is het, die hem uiteindelijk verloste van de maagzweer. Dan de periode van pijn in zijn onderbuik. Weer vele artsen en uiteindelijk de neuroloog uit Cuba Reonda Sanchez, die een steen zo groot als een ei uit zij urineleider haalde. De ondersteuning van zijn lieve vrouw, Cornelia Lorette Lewis-Darius, al de jaren is hartverwarmend. Een vrouw met wie hij 54 jaar heeft geleefd.Hij vertelt:” Mijn vrouw en ik maakten nooit ruzie.Soms konden wij het oneens zijn met elkaar, maar nooit is er stemverheffing geweest. Zonder klagen heeft ze mij jaren lang, tijdens mijn zieke periode verzorgd. Toen mijn zoon als militair te Albina kwam te overlijden, was ze mijn troost. Mijn vrouw was zacht van aard een heel lieve vrouw”. Met tranen in zijn ogen vertelt de tachtig jarige Lewis het verhaal van zijn vrouw. Enkele maanden terug vroeg ze hem nog of hij een ander vrouw zou nemen als ze kwam te overlijden. “ Ik wist niet dat ze er na twee weken niet meer zou zijn. Ze leed aan hoge bloeddruk en suiker. Ze raakte in coma en na drie dagen was ze dood. Ik word straks jarig, mijn kinderen willen wat voor mij doen. Maar zonder mijn vrouw wil ik niets. Eigenlijk wil ik niet meer in dit leven blijven. Het leven betekent niets meer voor mij. Ik mis haar zeer… ik wil niet meer leven…”. Onder de sapotilleboom laten vier tranende ogen zich drogen terwijl bemoedigende woorden troost proberen te brengen.

L.H.Wix

Maar we mogen blij zijn dat Lewis er nog is. Over het huis van moeder King vertelt hij: “ Ik ben vlakbij opgegroeid maar ben het huis komen aantreffen.Wie het gebouwd heeft weet ik niet. Tegenover ons erf aan de Annastraat had je het erf van Codrinton en daarnaast van Hewitt mijn peet.Na school moest ik altijd bij haar gaan. De vruchtenbomen op haar erf beheerste ik sinds toen. Naast woonde moeder King. Ook de vruchtenbomen bij haar werden door mij beheerd. Grote roodborsjebomen en andere vruchtbomen. In het verlengde van de erven Codrington en Hewitt had je de erven van L.H.Wix, komende uit op de L.H.Wixstraat. Hij was een respectabele man. Maar overdag zag je hem nauwelijks. Hij was altijd boven in zijn huis, waar je hem vaak tussen de ramen naar beneden kijkende, kon waarnemen. Hij bezat een groot huis. Eigenlijk twee woningen, een voor, een achter die met een gesloten gang hoog boven de grond met elkaar waren verbonden. Zo kon hij van het ene huis naar het andere gaan zonder gezien te worden. En dan stonden nog de woningen van de arbeiders. Een zekere Frederik Mac-Donald was baas van de arbeiders. Wix beheerste de ballatawinning in Nickerie volledig. De achtererven waren begrensd met grote manja- en pommerakbomen waarin wij jongens elke middag klommen. We keken dan op zijn erf hoe de mannen en vrouwen werkten aan de ballata, die vanuit de bossen werd aangevoerd en gereed werd gemaakt voor de export. En soms konden we dan plotseling meneer Wix zien aankomen, wanneer hij langs de schutting van zijn achtererf, via een poort doorliep op het achtererf van zijn geliefde Maybell King.Hij was een lieve, vriendelijk en beschaafde korte blanke man. Hij wuifde dan altijd naar ons in de bomen. Met zijn eerste vrouw die ik niet ken had hij kinderen, o.a. de arts aan de G.G.Maynardstraat en de tandarst aan de Gouverneurstraat. Een andere zoon was belast met de Emmawinkel. Met Maybell King kreeg hij o.a. vrouw Lena, vrouw Melie die getrouwd is met Kaersenhout die het grote huis tot voor kort nog bewoonde. Toen hij vele jaren terug met Melie uit Curacao keerde is moeder King in een klein huis naast op de hoek gaan wonen, waar nu een restaurent staat.Meneer Wix was een gezagvolle man. Hij had een vriendenkring met wie hij ’s avonds optrok. Nogmaals, overdag zag je hem nauwelijks. Hij had een motorboot de Carolina die de grote lange roeiboten met arbeiders de rivier op, sleepte. Was dat gebeurt, dan kwam de Carolina terug.Mijn vader had zich opgewerkt tot een voorman van Wix. Hij haalde voor hem arbeiders uit Guyana. Het was feest wanneer de arbeiders tijdens de regentijden het bos introkken en wanneer ze terugkwamen. Wix had zij eigen steiger waar het altijd een drukte was, als het seizoen voor de ballatawinning was aangebroken. De steiger lag aan de rivier achter de kruising waar de L.H.Wixstraat uitkomt op de G.G.Maynardstraat. Je zag daar allerlei mensen, ook de indianen uit het bos. Er was een lange loods en je kon de arbeiders in hangmatten zien liggen. De mooie jaren dertig van de vorige eeuw. Er was geld te verdienen. Het leven was goed, men wist met elkaar te leven. Naast Wix deed ook een zekere Redman aan ballata-export,maar hij was minder invloedrijk. Tijdens kerstijd had je optredens van cultuurgroepen, de maskerade, die langs de wegen optraden. Wanneer die het huis van Wix bereikte, gingen zij het erf op en bleven dan uren daar feesten en dansen. Maar hem zag je zelf niet feesten. Wel gooide hij telkens vanuit het raam van zijn huis, pakketten naar beneden.

Het huis van Maybell King

Deur in de woonkamer

Over het huis van moeder King kan Lewis niet veel vertellen. Meneer Kaersenhoutwordt verpleegd in Paramaribo en het huis wordt voorlopig bewoond door de familie Tjokrowidjojo. De dochters van moeder King, zijn inmiddels overleden. Als een van de grootste en hoogste huizen toen in Nickerie, kon je heel Nw.Nickerie, die was toen veel kleiner, overzien. Naar het oosten toe kon de suikerplantage Waterloo overzien worden, waar de rietvelden al bij de Waterloostraat begonnen, waar nu het woonhuis van Lewis staat. Zowel Wix als moeder King hebben zeker vaker, van een mooie panorama kunnen genieten, wanner zij vanuit hun ramen Nickerie bezagen. Met de hulp van architect Phillip Dikland wordt u het huis van Maybell King gepresenteerd: Het bestaat uit de begane grond, bestaande uit een voorkamer, een slaapkamer, de achtergalerij met daar achter de keuken bad en toilet. Een paneeldeur in de voorkamer heeft een ellipsvormige boeg en is verder versierd met kapitelen en een ornament dat doet denken aan een sluitsteen.De andere is versierd met een ornamentplaat .Op de eerste etage hebben we min of meer de zelfde indeling als de begane grond. Ook hier de vormgeving boven de deuren ( architrafen), ornamentplaten, die aan de Griekse bouwkunst doen denken. Er zijn daarnaast dubbele ventilatiestroken boven de deuren en de rest van de wand aangebracht. De trappen ( een-kwart) die leiden naar de eerste en tweede etage (daketage) hebben een fraaie leuning met gietijzeren ballustertjes. De veranda aan de straatzijde is gesloten en is voorzien van ramen. De beplanking onder de zinkplaten houdt de warmte tegen.De daketage heeft vier kleine kamers. Duidelijk is net als bij de veranda de beplanking bij de dakkamers te zien.Bekijken we het huis van buiten, dan vallen de Demerarawindows op. Daarnaast zijn er ook de normale houten schoepraampjes. Zowel de grote glasruiten bij de vensterlagen als de gietijzerenballustertjes bij de trappen, verraden de eind 19e eeuwse bouwkunst.De binnentrap Waren de glasruiten kleiner, dan zou dat een oudere datering opleveren. Sierstrookjes aan de wand op de eerste etage, dit voor de ventilatie, verwijzen ook naar eind 19e eeuw. De schoepraampjes zijn in combinatie met bovenlichten ( kleine glasraampjes) aangebracht.De balken die de gesloten veranda buiten ondersteunen hebben sierconsolen.Het huis waarin in moeder King heeft gewoond en het huis waarin L.H.Wix, zijn geliefde kon beminnen, is een sieraad voor Nickerie. Zullen wie het niet behouden? Ook het stukje historie wat het in zich draagt moeten wij koesteren. Met dank aan Wreford Lewis en Phillip Dikland.

K.R.Donk, 21 oktober ’04

Professor Mr.A.J.A. Quintus Bosz

 

Aankomst Perica in Nickerie

Op vrijdag 21 april jl. had ik de eer een gesprek te hebben met mevrouw D.Quintus Bosz-Sharma, de weduwe van Aksel Johann Albrecht Quintus Bosz. Was het eigenlijk begonnen om zijn verrichtingen als districts-commissaris van Nickerie te vernemen en vast te leggen, het bijzondere laat zich niet beperken als zij moeiteloos vertelt. Schoonheid, eerlijkheid, oprechtheid, kennis en liefde vonden elkaar op een niet te voorspellen wijze. Als zij beetje bij beetje het verhaal van Aksel en haar laat herleven, ervaar ik deelgenoot te zijn, van een boeiend levensverhaal.

Hij was smoorverliefd

Aksel en Djanakdee Quintus Bosz

Djanakdee Sharma, geboren op 17 oktober 1931 te district Saramacca, had nooit kunnen vermoeden dat zij ooit de districts- commissaris van Nickerie, Quintus Bosz, zou huwen. Als dochter van een hindoe priester, een brahmaan, was ze religieus, doch eenvoudig opgevoed. Thuis had ze net als haar ouders uit de koperen thali en lotha leren eten en drinken, waren er vaste tijden en regels, voor de dagelijkse handelingen van het levensgebeuren. Als enig kind van Narbada Persad Sharma, geboren op 19 december 1895 en zijn vrouw Ramrati Dasrath, beide uit Brits-Indië, werden haar vele hoge waarden en normen van het leven bijgebracht. Ruim voldoende om in haar latere leven de weelde te kunnen dragen, te kunnen participeren in de sociale en maatschappelijke toplaag van de maatschappij, waar ze zou komen te verkeren.

Djanakdee Quintus Bosz-Sharma

Op het balkon van haar mooie woning, vertelt zij haar verhaal: ” Het is in het jaar 1952, als ik Nickerie aankom voor doorreis naar Guyana, waar ik met een muziekgezelschap voor een chautaaloptreden moest zijn. Aanvankelijk was de muziekgroep met de “Binnendoor” vanaf het Saramaccakanaal, zonder mij, richting Nickerie vertrokken. Het lukte mij die dag nog een paspoort te krijgen. Vroeg genoeg om tegen 6 uur namiddag op de “Perica” te stappen, om de reis naar Nickerie via de zee te maken. Toen de groep in Nickerie aankwam konden zij hun ogen niet geloven, toen zij mij op de steiger zagen. Na onze optredens in Guyana, bleef ik in Nickerie achter. Ik wilde vroedvrouw worden en trok in bij vroedvrouw Milzinck van wie ik het werk zou leren. Ik bleef vervolgens voor twee jaren in de leer bij de zeer bekende vroedvrouw zuster Lowe. Ik trad daarna in dienst van het Witte Kruis en werkte 1 jaar voor de organisatie. Mijn manier van werken ontging de mensen van het ziekenhuis te Margarethenburg niet. Zuster Herdigein stelde de directeur van het ziekenhuis dokter Treurniet voor, mij naar Nederland te sturen voor een verpleegstersopleiding. Voor afhandeling van mijn paspoort moest ik naar de districts-commissaris. Inmiddels lag de leiding van het district in handen van Quintus Bosz. Ik wist niet, dat hij smoorverliefd op mij was. Toen ik tegenover hem zat, met alle respect niets vermoedende, vroeg hij mij wat ik in Nederland ging doen. Ik zei hem dat ik verpleegster wilde worden en daarvoor ging studeren. Daarna zou ik werken, sparen en een wereldreis maken. Hij zei tegen mij: “ maar als ik jou een wereldreis aanbied, zou je willen blijven”. Ik gaf als antwoord dat ik eerst verpleegster wilde worden, dus zou gaan. Toen zij hij dat hij mij als vrouw wilde, als ik instemde zou hij mij na ons huwelijk een wereldreis aanbieden. Tot op dat moment had ik zelf geen andere intentie dan te gaan studeren en nam hem niet direct serieus. Maar hij was echt verliefd op mij. Toen hij later van iemand op het commissariaat die mij kende vernam, dat ik een afscheid feest zou hebben, vroeg hij mij om een uitnodiging. Het was werkelijk een eer, de commissaris op mijn feest te hebben. Ik vertrok daarna naar Nederland en had acht maanden geen contact met hem. Bij toeval ontmoette ik hem voor een reisbureau in Amsterdam. Hij was op doorreis naar Italië. Ik was op weg naar het ziekenhuis voor mijn werk, toen ik hem uit een toeristenbus, die stond voor een reisbureau, zag stappen. Ik stopte, hij zag en herkende mij en liep hij naar mij toe… mijn fiets viel uit mijn hand. We waren blij elkaar te zien. Werkelijk, wat voor jou bestemd is, kan niemand je ontnemen. Hij vertrok naar Italië, keerde terug naar Suriname, maar wij bleven in contact met elkaar. In augustus 1959 studeerde ik af en keerde in december terug naar Suriname. Op 18 februari 1960 trouwden wij met elkaar in Paramaribo, waar hij inmiddels, als commissaris was aangesteld. Mijn vader was reeds overleden en aanvankelijk mocht ik van mijn vaders broer niet met Aksel trouwen ,omdat hij geen hindostaan was. Mijn vader was priester en ik zou hem geen eer aandoen, vond hij. Maar mijn moeder verleende haar medewerking, zij tekende de huwelijksakte, ik was toen 29 jaar. Mijn man was een lieve zorgzame man. Je kon in alles op hem vertouwen. Hij was punctueel en oprecht. Voor de zaak van de rechtvaardigheid, kon hij zijn leven geven”.

Een zegen van God

De commissaris van de bloemen, zoals hij in Nickerie bekend stond, was eerder getrouwd geweest. Zijn eerste vrouw met wie hij drie zonen en een dochter had, was overleden. Ook Djanakdee was eerder getrouwd geweest. Zij trouwde toen zij 16 jaar was, kreeg een kind, maar verloor haar man al na een jaar. Na 14 jaren begon zij een nieuw huwelijks- leven. Met elkaar zouden zij vele vreugde volle jaren beleven.

Als ik haar vraag over de loopbaan van haar man te vertellen, vertelt zij bescheiden doch enthousiast het volgend: “ Mijn man is geboren op 25 april 1915 te Pasoeroean op Java in Indonesië . Hij had een Deense moeder en Nederlandse vader. Op 22 jarige leeftijd voltooide hij de opleiding aan de Hogere Landbouwschool voor de Tropen in Deventer. In 1947 en 1954 behaalde hij aan de Rijksuniversiteit te Utrecht zijn meestertitels voor Indisch, respectievelijk Nederlands recht met het judicium, cum laude.

Hij was inmiddels 1ste Luitenant geweest bij het K.N.I.L. en Kapitein bij het K.L. die hem in 1949 detacheerde naar Suriname. Hij kreeg eervol ontslag van het leger in 1958 en trad in overheidsdienst waar hij vele hoge functies bekleedde. Sinds 1955 was hij buitengewoon docent aan de Surinaamse Rechtschool. Daarna doceerde hij aan de Antom

de Kom Universiteit van Suriname, waar hij in de functie kwam van Rector Magnificus. Bekend is zijn standaardwerk: Drie eeuwen Grondpolitiek in Suriname. Dit werk dat nog steeds op de universiteit wordt gebruikt wordt binnenkort herdrukt. In de jaren zestig en zeventig was hij lid van de Staten van Suriname. Daarnaast heeft hij een 11 tal missies uitgevoerd voor de F.A.O., O.A.S., I.D.B. en de Wereldbank”.

Ik sta verstelt van de bijdrage dat Professor Mr. A.J.A. Quintus Bosz, ook bekend als QB, aan Suriname heeft geleverd. Niet hier geboren, Surinamer geworden, voor dit mooie land gekozen, zijn krachten en leven heeft gegeven. In Nickerie betrokken bij de aanleg van de Henarpolder, een van de mooiste polders van het district. De aanleg van plantsoenen, het keurig houden van irrigatiewegen, kanalen, wegen en straten is de Nickerianen bij gebleven. Als ik mevrouw Quintus Bosz vraag hoe zij zich voelde de vrouw van zo’n belangrijke man te zijn zegt zij:” Het is een zegen van God. Voor mij is iedereen gelijk. In Japan mocht ik hetzelfde bed slapen waarin prinses Beatrix had geslapen”. Bij het huwelijk van Djanakdee en Aksel, hadden zij als getuige de bekende schrijver Lou Lichtveld, Albert Helman. Zij zelf is een zeer bijzondere vrouw. Op sociaal en maatschappelijk gebeid nog steeds actief in Suriname. Ook op cultureel gebied. Zo heeft zij opgetreden als hoofdrolspeelster in het toneelstuk “ Is zij schuldig”. Opgevoerd in 1962 voor de prinsessen Irene en Margriet. Ontdekt door schrijver en Hindi leraar Baboe Mahatamsingh, trad ze op in de toneelstukken Soenderas en Wahre Paisa en de film Land van Rama. Over haar zal bij Vaco binnenkort een boek worden uitgeven.

In 1962 was zij betrokken geweest bij het comité: Anti onafhankelijkheid nu. Zij vertelt:” Met o.a. de vrouwen Mitrasingh, Kanhai, Poetcher en Kalender had ik een groep gevormd die een betoging zou organiseren tegen de onafhankelijkheid. Pengel zou die met ondersteuning van Lachmon, bewerkstelligen. Pengel was daarvoor voor besprekingen in Nederland. Het comité had inmiddels een vergunning gekregen van de districts-commissaris van Paramaribo Quintus Bosz. De minister-president Emanuels had de commissaris daarvoor ontboden en gezegd de vergunning niet te verlenen, daar de betoging tegen de wensen van de regering zou zijn. Hij verbood de commissaris echter niet, die handelde naar eigen inzichten en gaf de vergunning. Een dag daarna, nog voor de betoging, werd Quintus Bosz ontheven uit zijn functie”. Uit het totale verhaal van Djanakdee blijkt dat Lachmon er alles aan gedaan had de dames tot andere gedachten te brengen, de betoging niet te houden. Zelfs voor intimidatie, schroomde hij niet. De dames boden hem aan tegen de onafhankelijkheid te betogen, maar hij wilde dat niet, want het paste hem toen, Pengel te steunen. Duizenden mensen betoogden toen tegen “de onafhankelijkheid nu”. De betoging was een groot succes. Quintus Bosz werd in ere hersteld en benoemd tot hoofdcommissaris.

“Toen mijn man”, vertelt Djanakdee verder, “statenlid was tijdens de PNP regering en niet mee wilde werken in de partij, dat partijleden zich grote stukken grond zouden toe-eigenen, moest hij een eigen fractie vormen. Hij werd een jaar lang ontheven als docent aan de universiteit. Hij bracht de staat voor het gerecht en won de zaak. Een jaar salaris moest hem worden uitbetaald. Wij maakten daarna onze wereldreis. Vele landen werden bezocht, India tot drie maal toe”. Aksel had zijn woord gehouden, in zijn werk had hij het goede voorbeeld gegeven. Hij was een bijzondere man, bijgestaan door een unieke vrouw. Is het niet jammer dat niets in Nickerie, naar deze bijzondere commissaris van de bloemen is genoemd? …Het is daarvoor nog niet te laat.

K.R.Donk, 28 april 2006.

Tarmidin-Kartodikromo Semi, vergeten oorlogsweduwe

Tarmidin-Kartodikromo Semi, vergeten oorlogsweduwe, armoede en miskenning

Semi-Tarmidin Kartodikromo, met pleegdochter Annie, kind en kleinkinderen

Op 12 augustus 1921 geboren op de plantage Waterloo in Nickerie, wordt ze in augustus van dit jaar 88 jaar. Haar hart bonst nog steeds ritmen van verdriet, als ze terug denkt aan het moment, dat haar man naar Australiё vertrekt. Onder de Nederlandse vlag gaf hij in de Tweede Wereldoorlog zijn leven voor vrede en een betere wereld. Het is al ruim 66 jaar dat deze weduwe door het nu rijke en ontwikkelde Nederland vergeten is. Het verhaal van Semi, een aanklacht, of haar laatste beroep op de Nederlandse overheid? Nog een korte tijd, dan zal ze weer bij Tarmidin zijn.

Tarmidin in legeruniform, Semi(midden) en haar zus

Het is per “toeval” dat ik in contact wordt gebracht met Semi Tarmidin- Kartodikromo. Soewartie Soediredjo werkzaam bij Adek doet mij het verzoek, voor haar na te gaan, in welke oorlog Tarmidin is gesneuveld. De vrouw van de gesneuvelde soldaat Tarmidin, woont aan de Emmastraat nummer 41 te Nieuw Nickerie. Als ik tot Semi wordt toegelaten, barst de bejaarde vrouw van intens verdriet, al heel gauw in tranen uit, als ze aan haar man wordt herinnerd. Nog goed bij verstand, doch moeilijk ter been, is ze totaal vergeten door een machtige Nederlandse overheid, onder wiens vlag via de Troepenmacht in Suriname de Tris, haar geliefde heeft gestreden. Is er gekozen voor regels en procedures, in plaats van gerechtigheid, liefde, eerlijkheid, waarheid en gelijkheid? Krijgen de weduwen van de gesneuvelde militairen van dezelfde oorlog, in Nederland woonachtig geen steun? Semi, die niet kan lezen en schrijven, stond en staat machteloos om voor haar rechten op te staan. Ze kan na vele jaren niet krijgen waarop zij aanspraak maakt, een uitkering als oorlogsweduwe. Zij krijgt van Nederland geen cent ondersteuning. Zou zij niet tenminste voor de jaren vanaf de oorlog tot de onafhankelijkheid niet financieel ondersteun moeten zijn? Vanaf haar geboorte tot de onafhankelijkheid van Suriname in 1975 had ze de Nederlandse nationaliteit. Moest de onafhankelijkheid, voor haar een onbegrijpelijk gebeuren, voor haar een groot onrecht gaan betekenen? De situatie: Een rijke Nederlandse overheid die mensen als Semi vergeet en miskent, terwijl de Surinaamse politici zich hun handen vol hebben met hun etnische politiekvoering en de onderlinge verdeling van staatsrijkdommen. Van de Surinaamse overheid krijgt Semi nu omgerekend ongeveer 150 Euro, aan onderstand en AOV samen. Als ik Semi in deze toestand van wanhoop, eenzaamheid en verdriet ontmoet, breekt iets in mij. Ik vraag haar, haar tranen te drogen en de foto van haar en haar man in militairtenue met eer weg te leggen. Ik beloof haar, haar verhaal wereldkundig te maken, zodat een ieder die dit artikel leest mag oordelen. Ik spreek daarbij de innige hoop uit, dat de Nederlandse overheid en de daarbij bevoegde instantie, met spoed de zaak van Semi heronderzoekt, zodat ze alsnog ontvangt, waarop zij aanspraak maakt. Ik maak daarom contact met Fred van Russel, de voorzitter van de Federatie van Oud-strijders en Ex-militairen, die trots zijn hoge leeftijd opkomt voor hun rechten.

Huil niet je zal geld en eten krijgen

Op zaterdag 28 februari 2009 ontmoet ik Semi na een week opnieuw. Voor de afspraak van 5.oo uur n.m. had zij zich al om 3.00 uur n.m. laten aankleden. In de koelte van het achterbalkon, vertelt zij emotioneel haar verhaal:” Mijn vader, Jethe Kartodikromo en mijn moeder Kromojadi Soepina, werkten als contractarbeiders op de plantage Waterloo. Al heel gauw heb ik hen bijgestaan met werken, het wieden van gras en het rietkappen. Wij verdienden niet veel, soms hadden wij niet eens geld om zout te kopen, dan vroeg mijn moeder de buurvrouw wat. Vijf koppen rijst kostten 0,25 cent, maar dat was soms niet te betalen. Toen ik 14 jaar was trouwde mijn ouders mij op moslim wijze met Tarmidin, die 19 moest zijn. Tijdelijk ben ik toen in de van Drimmelenpolder bij mijn schoonmoeder gaan inwonen. Daarna vertrok ik met mijn man naar het district Commewijne, waar wij op de suikerplantage Mariёnburg en de koffieplantage Slootwijk hebben gewerkt. Ik was bediende en verdiende 15 gulden per maand en mijn man was rietkapper. Ik werkte op Mariёnburg van zeven uur ’s morgens tot twee uur n.m. bij een welgestelde blankengezin. Broden beleggen, pap klaarmaken, het huis schoonhouden, voor de kinderen zorgen enz. Van vijf uur n.m. tot acht uur ’s avonds, ging ik terug voor o.a. het klaarmaken van het avondeten. Tussen twee uur en vijf uur in de middag was ik strijkvrouw voor de mensen van de buurt. Ik verdiende daarbij 0,50 centen voor een was en strijken. Het strijken gebeurde met de oude strijkijzers van ijzer , die op houtskool werden gelegd. Op slootwijk was ik koffieplukker. Ik moest op trappen klimmen om de koffiebonen van de bomen te plukken. Voor elke honderd kilo geplukte koffiebonen kreeg ik 0,70 centen. Ik droeg net als de andere vrouwen lappenkleren, mijn doti pouda. Die werden dagelijks gewassen en achter de tjoela, bij houtvuur, te drogen gelegd. Waren ze niet helemaal droog, ik droeg ze toch de volgende dag. Je moest produceren, zo kreeg mijn moeder een week straf, omdat ze in een week, minder dan 5 gulden had verdiend. Op een dag vertrok mijn man naar de plaats Bigi Lasia nabij Paranam. Daar werkte hij als timmerman. Een dag kwam hij thuis en vertelde mij, dat hij had getekend om in het leger te treden. Hij ging vervolgens naar Bos Bivak achter Zanderij om tot geoefend soldaat getraind te worden. Net als andere vrouwen, mocht ik hem op de zondag bezoeken zolang hij daar in training was. Op gezag van het leger, ben ik toen met hem wettelijk getrouwd. Dat werd verplicht gesteld. Het was een dag tegen vijf uur in de ochtend, dat mijn vriendin op de deur van het huis bonsde, om mij te wekken. De boot met militairen was op vertrek. Ik haastte mij naar de kade aan de Surinamerivier, maar toen ik aankwam, was de boot al midden op de rivier. Ik had mijn Tarmidin, niet eens nog voor het laatst kunnen vasthouden of kussen als afscheid; ik zou hem nooit meer terug zien”. Huilend vertelt de 87 jaren oude vrouw mij met moeite nu, dat een hooggeplaatste blanke militair haar nog trachtte te troosten met de woorden:” Je zal geld en eten krijgen. Later mag je kiezen om in Suriname of Nederland te blijven”. De tegemoetkoming die Semi toen van de Tris kreeg , bedroeg 3,50 gulden per maand.

Duizenden jasmijnbloemen

Soldaat Tarmidin keerde nooit meer terug. Voor de mensheid sneuvelde hij als Autraliёganger. Hoe en waar dat gebeurde, is aan Semi nooit verteld. Gebeurde het door een kogel of een scherpe banjonet van de vijand? Gebeurde het vanuit een hinderlaag, of in het heetst van een open strijd? ” Een scherpe pijn verscheurt het lichaam van Tarmidin. Als hij achterover valt ziet hij nog de kruitdampen plaats maken voor de zachte rookwolken die schijnen te komen uit de hoge schoorsteen van de fabriek van de plantage Waterloo. De rook verspreidt niet de scherpe damp van die van daarnet, maar ruikt naar duizenden jasmijnbloemen die bij elkaar zijn gebracht. Het geluid van ratelende machinegeweren en explosies, hebben wonderlijk plaatsgemaakt voor het bekende geratel van de kettingen van de sleephelling, die het riet vanuit de pontons naar de rietpersen slepen. Tientallen pontons vol met schoon riet worden door sterke stieren voortgetrokken. De kanalen zijn vol helder water en op de keurige dammen schijnen leidinggevenden opdrachten te geven. Is het niet directeur Gomes, of zijn het niet Twang Sa, Twang Bron of Pickering? Maar het hart van Tarmidin gaat sneller kloppen, als hij niet ver van de directeurswoning, onder waringinboom, net als toen, Semi ziet staan. Wacht zij hem op, omdat het weer feest gaat zijn op de plantage? Een intense liefde en blijdschap blijken voor eeuwig hier te heersen…”. Semi sterft bijna van verdriet en vertrekt naar Coronie, waar zij 1 gulden verdient voor elke honderd kokosnoten die zij verzamelt. Als ze later in Nickerie terug is, kookt ze voor de welgestelde blanken en top ingezetenen, leden van de elite vereniging Bikini. Ze blijft kinderloos. Met haar spaargeld koopt ze een erf aan de Emmastraat te Nieuw Nickerie. Gelukkig kijken nu haar kweekdochter Annie en haar man Soerodikromo naar haar om.

K.R.Donk, 8 maart 2009.

Ramautar Bipat, de laatste karreman van Nickerie

Ramautar Bipat, de laatste karrenman van Nickerie

Kar nabij hoek Gouverneur- en Emmastraat rond 1930

In het begin van de vorige eeuw tot zeker de jaren zestig, werd het vrachtverkeer op de wegen van Nickerie, voornamelijk onderhouden door ezelkarren en karren voortgetrokken door stieren. Met de komst van steeds meer vrachtwagens, nam het aantal van de karren op de weg af. Anno 2009 is Ramautar Bipat de laatste actieve karrenman in het rijstdistrict. Aan wat generaties lang een middel van bestaan is geweest, zal over enkele jaren een eind komen. Met Ramautar zal dan het beeld van de karrenman in Nickerie, volledig verdwijnen.

Shankar noemde hem Radja

Nandrai Bipat( uiterst links) met familie

Het begon allemaal met Ramotar de zoon van de Brits–Indische immigrant Deprajee 389/C en zijn vrouw Sookdea, die de dochter was Sankar 441/N en Malika 453/N. Ramotar had er niet voor gekozen om net als zijn ouders op de plantage te werken, maar begon een eigen bestaan. Om meer van Ramotar te weten te komen, praat ik met de kleinzoon, Nandrai Bipat, ook bekend als Ronald. Nandrai die geboren is op 28 augustus 1942, is getrouwd met Ladyawatie Bawanibik. Hijzelf is kleermaker van beroep. Hij vertelt mij het volgdende:” Ik ben de zoon van Sewpersad Willem, de zoon van Ramotar, mijn groot vader. Ramotar, ook wel Rampadarath genoemd, was landbouwer te voorland Waterloo. Daar verbouwde hij bananen en cassave en nog andere landbouwproducten. Ik kan me herinneren dat van bananen tom- tom werd gemaakt, terwijl cassave in droge koemest werd geroosterd om vervolgens met gestoofde kwie-kwie te worden gegeten. Ramotar bracht kokosolie uit Coronie voor verkoop. En als hij zelf niet naar Coronie ging, brachten de kotters de olie in vaten aan de sluis van Waterloo, nabij Nieuw Nickerie. Op de zeilboten die namen hadden als Litwina en Anson werkten o.a. Ba Asjang, Alfons , Kokko en Policeman. Ramotar was een man in aanzien. Hij had een aantal stieren koeien, vele ezels en karren, die voor allerlei diensten werden ingezet. Daarnaast was hij de bezitter van grote lappen grond, die merendeels ten oosten van Nieuw Nickerie, nabij de Waterloostraat, Annastraat en Maynardstraat lagen. De eigenaar en directeur van de plantage Waterloo, Shankar, noemde hem Radja, vanwege het kapitaal dat hij bezat. Op een dag reden Shankar en zijn vrouw, mistris genoemd, in hun rode Impala, waarvan het dak zwart was, te voorland Waterloo. Bij de ontmoeting met Radja vroegen zei hem of hij de lap grond aan de Nickerierivier tussen de twee sluizen van Waterloo wilde kopen voor F8000,= . Radja had genoeg geld, maar mocht het terrein in delen kopen. Radja antwoordde toen:” wat ga ik met de krabbengrond doen”. Nu zijn hele woonwijken en industrieën daar gevestigd”, zegt Nandrai Bipat met een zekere teleurstelling. Rond Ramotar zijn bekende Surinaamse politici voort gekomen. Nandrai vertelt dat de welbekende geleerde en politicus Mr. C.R. Biswamitre een broer was van Ramotar. Dat de eerste hindostaan die minister van Onderwijs werd, Mr. W.E. Juglall, de broer was van Sookdea. Een zoon van een andere broer van Sookdea, is de welbekende Ir. Shankar de gewezen president van Suriname. Een zus van Ramotar was getrouwd met Sitalsing. Sitalsing had een theater aan de Gouverneurstraat, tussen de Annastraat en de Waterloostraat en een softdrink fabriek aan de Waterloostraat tegenover Radio Rani. Daar werden de welbekende Speed en de Stater Esser softdrink gebotteld, lang voordat TTL en Coca-cola hun fabriek hadden in Nickerie. Sitalsing was de vader van de bekende politicus Mr. L.B. Sitalsing, de eerste hindostaan die lid van de Staten van Suriname werd. Biswamitre en Juglall hebben Findley gesteund met zijn Eenheidsfront tegen Pengel. Wijlen Ir.Bipat, een kleinzoon van Ramotar, was een trekker van de NPS.

Bahadoer was mijn leermeester

Ramautar Bipat met echtgenote Rashida en kinderen Varisha en Shifai

Hoewel het verhaal een interessante wending nam, breng ik Nandrai Bipat weer op het spoor: de laatste karrenman van Nickerie. Hij vervolgt zijn verhaal aldus:” Mijn grootvader Ramotar had drie zonen: Sewpersad Willem mijn vader, Harrypersad en Bindram ook bekend als Biram. Biram is de vader geweest van Ir. Bipat. Bindram en Sewpersad gingen vaak naar Coronie. Zo heeft Bindram, de salesman, toen met een Coroniaanse vrouw een dochter verwekt. De voorloper van Wan Pipel, is jaren “geheim” gehouden. Het meisje is onderwijzeres geworden. De jongens waren geen koekjes. Zo zou een keer alle geld om inkopen in Coronie te doen,” in zee zijn gevallen”. Vader Ramotar heeft niet al de verhalen van de jongens als zoete koek geslikt. Voor zijn dood verkocht hij alle percelen, behalve waarop de jongens woonden. Sewpersad en Harrypersad waren vrachtrijders. Blom, uien , aardappelen en andere producten werden van de steiger gehaald en getransporteerd naar de winkels van o.a. Fung Fen Chung en Tjon Tjauw Liem en Tjon Sieuw. De producten werden aangevoerd met de boten Juliana en Wilhelmina, later de boten Nestor en Stentor. Met de dood van Sewpersad in 1948 en Ramotar enkele jaren daarna, nam Harrypersad de zaak over. Bindram werd marktverkoper en hield koeien”. Harrypersad legde zich toe op het transporteren van hout, leverde koemest en as afkomstig van de rijstkaft verbranding. Harrypersad ook bekend als Bahadoer, was zeer geliefd bij de mensen, vooral onder de javanen. Hoe hij en zijn broers uiteindelijk de familienaam Bipat kregen, Bipat betekent ramp, is een raadsel. Het verhaal van Harrypersad vertelt zijn zoon Ramautar Bipat:” Mijn vader kweekte net als zijn vader koeien. Hij werkte daarnaast als vrachtrijder bij de houtzagerij Sultan aan de Maynardstraat. Hij bracht voornamelijk brandhout voor de mensen in Nieuw Nickerie en de nabij gelegen polders. Wanneer in de regentijd de vraag naar zaagsel groot was, daarmee werden de erven opgehoopt, werkte hij tot laat in de middag. De mest die de koeien leverden, werd op gezette tijden verkocht aan mensen die deden aan tuinbouw. Bahadoer, had altijd werk. Mijn moeder Soemintra Bipat-Sewtahal, melkte elke morgen en middag de koeien. De kinderen zorgden ervoor dat de melk werd geleverd, en de koeien genoeg te eten kregen. Na de dood van mijn vader, ik was toen 17 jaar, heb ik zijn werk voortgezet. Ik ben nu 40 jaar. Tussen nu en toen ik begon, heb ik in totaal 12 stieren getraind om de kar te trekken. Ik ben begonnen met f5,= per vracht, terwijl het nu SRD 30,= is. De grootste afstand die ik met de stier heb afgelegd voor de levering van een vracht padiekaf, is tot Binnenweg Paradise. Heen en terug zal het ongeveer 30 kilometer zijn. Ik heb er twee uren over gedaan. Het is prettig je eigen baas te zijn, dan voor een tientje de hele dag voor een baas te werken. Ik houd van mijn beesten. Momenteel heb ik een stier en zes koeien. De beesten houden ook van mij. Een keer heeft een valse stier mij wel op de horens willen nemen. Ik was hem te snel af. Zo een beest kun je dan niet langer houden. Het doet je pijn, maar ik heb hem aan de slager verkocht. Ik hielp mijn vader Bahadoer bij het werken, hij was mijn leermeester. Ik heb met mijn verdiende geld, mijn eigen huis gebouwd. Mijn zoon en dochter zitten op de Muloschool, de R.G.Bueno Bibazschool, waar ze het goed doen. Mijn zoon moet een ander beroep kiezen, omdat het werk zoals ik en mijn vader en zijn vader dat deden, verdwijnt. Karrenmannen die stieren als trekdier gebruikten waren o.a. Soerdjo, Abdoel, Jerry Lewis en Bapna. Daarnaast had je de ezelkarren van Djodjo en Daily Bread. Maar nu ben ik alleen als karrenman overgebleven. Zolang ik leef en kan, zal ik dit werk blijven doen”. Ramautar Bipat, zijn vrouw Reshida Bipat-Azadkhan en de kinderen Varisha en Shifai zijn tevreden met wat ze hebben. Elke dag worden een aantal liters melk voor SDR 2,50 per liter verkocht. Reshida werkt als bediende aan huis bij een zakenfamilie. De kinderen zijn trots op hun vader, ze zeggen: “Hij werkt hard voor het geld, voor onze verzorging en studie”. Ramautar zegt:” Mijn koeien zijn mijn hobby, leven en werk. Als je een hond kweekt, houdt hij de wacht voor je en je verzorgt hem. Als je een koe kweekt, produceert zij voor je, levert melk en mest en je verdient”.

K.R.Donk, 26 maart 2009.

Sam-Sin, eenmaal guru,tweemaal meester

John Eduard Sam-Sin

John Eduard Sam-Sin

Sam-Sin, eenmaal guru, tweemaal meester

Het heeft mij jaren gekost, het geheim rond Sam Sin, de bijna mythische figuur uit de onderwijs wereld in Nickerie, te ontrafelen. Vele ouderen van Nickerie, weten wel iets over hem te vertellen. De onderwijzer uit Paramaribo die vele grote Nickerianen heeft helpen voortbrengen. Bij het interviewen van personen in Nickerie voor het schrijven van historische artikelen, is de naam Sam –Sin vaker gevallen. Velen kenden hem als een rekenwonder, sommigen als een taal virtuoos. Ik ben blij dat ik deze John Eduard François Sam-Sin, de guru, via zijn leerling Sieuwkoemar Sewtahal, mag presenteren.

Gangadai: “ Hij leeft als een koning”.

Vele Nickerianen rond de tachtig jaar, soms een beetje jonger, kunnen zich meester Sam –Sin herinneren. De meester die met groot gezag kon onderwijzen, van wie men zeker wist, dat hij zijn vak beheerste. In het vak rekenen, had hij zijn gelijke niet, terwijl hij de Nederlandse taal zeer machtig was. Toen het en beetje minder goed ging met het onderwijs op de R.K.-scholen in het rijstdistrict, haalde men hem zelfs tweemaal uit Paramaribo, om het niveau op de scholen van het bisdom op peil te brengen. Hij was geen schoolhoofd, maar wel de motor achter de leerprestaties, die de kinderen die onder zijn hoede kwamen, lieten vast leggen. Het is ruim 33 jaar geleden dat ik de naam Sam Sin voor het eerst hoorde uit de mond van het lieve hindostaans meisje, Gangadai, met wie ik op 28 december 1976 ben getrouwd. De naam Sam-Sin, klonk uit haar mond, als woorden uit een sprookjesboek; je zou echt denken: “Heeft die man echt bestaan”. Zei vertelde mij het volgende:” Wij hebben het thuis niet zo breed, maar toch is het leven prettig. Mijn vader is karrenman, net zoals zijn vader het was. Daarnaast houdt hij enkele koeien. Als die melk leveren, wordt die verkocht. Mijn moeder is een hard werkende vrouw, doet de huishouding, zorgt voor de kinderen en plant groente. Er is dus altijd genoeg te eten. Ik kan mij herinneren, ik ben nog klein zit op de lagere school, dat voor een aantal maanden tot misschien iets meer dan een jaar, meester Sam-Sin bij ons komt inwonen. Hij krijgt voor zichzelf een kamer nabij de trap. Elke dag moet ik zijn pap voor hem brengen, zijn eten wordt hem dagelijks opgediend. Hij leeft als een koning in huis, hij behoeft niets te doen. Er wordt voor hem gezorgd. Ik weet ook dat hij elke dag keurig gekleed naar school ging en mensen hem met respect toespraken”. Mijn vraag was altijd geweest, hoe kon iemand uit Paramaribo, een niet-hindoestaanse meester, in een eenvoudige landbouwersgezin terechtkomen, waar hij de beste verzorging kreeg? De mensen waren de tijd ver vooruit. Die vraag zou jaren onbeantwoord blijven. Maar als ik uiteindelijk een ontmoeting heb met de gepensioneerde onderwijzer Sieuwkoemar Sewtahal, krijg ik iets meer te weten over John Eduard F. sam-Sin.

Chanderhans Badal verzorgde hem

Sieuwkoemar Sewtahal is geboren op 1 april 1940 in de van Drimmelenpolder in Nickerie. Zijn vader, Sewtahal 432/00, geboren omstreeks 1898 en een immigrant uit Brits-Indiё, was getrouwd met Rampyarie Kundan geboren op de plantage Waterloo. Sieuwkoemar vertelt het volgende: “ Ik was leerling van de eerste openbareschool aan de Corantijnpolder. Twee maanden per jaar, omstreeks april en mei in de periode waarin de landbouwers rijst planten, bezocht ik deze school. De rest van het schooljaar bezocht ik de Spangenbergschool van de EBGS te Nieuw Nickerie. Op mijn 14de jaar zat ik nog in de vijfde klas. Meester Monkou, het schoolhoofd, wilde daarom niet dat ik deel zou nemen aan het toelatingsexamen voor de Muloschool. Op voorstel van meester Sam Sin, verbonden aan de St. Alfonsusschool van het RKBO, schreven mijn ouders mij na de kerstvakantie af van de Spangenbergschool. Sam Sin gaf toen les in de zesde klas en op zijn voorstel vroeg het schoolhoofd G.G. Maynard, dispensatie voor mij aan. Kort daarna, kwam mijn broertje, Sewtahal Sewpersad ook in de zesde klas. Sam Sin zei aan het schoolhoofd, dat mijn broertje te scherp was voor de vijfde klas. In hetzelfde jaar in 1955, slaagden wij beiden voor de toelating tot de Mulo. In 1958 gingen wij naar de kweekschool. Dat ik met mijn vijftiende jaar pas de lagere school verliet, komt door het feit dat ik drie jaren deed over de vierde klas. Ik was linkshandig, en een leerkracht van wie ik de naam niet wil noemen, heeft me steeds gedwongen met mijn rechterhand te schrijven, wat niet lukte. Al kende ik mijn lessen, ik schreef niets op, dus bleef ik zitten. Maar Sam Sin bracht via de overstap hierin verandering. Sam Sin bleef toen in en kamer in een hotel aan de Orange Nassaustraat, nu R.P.Bharosstraat. Hij gaf lessen op de St.Alfonsusschool, maar was bij een eerdere detachering werkzaam op de openbare school te Hamptoncourt. Ir. Shankar, gewezen president van Suriname, Dr. F. Essed, Ir. Bipat, Ir. Tjon Sieuw, R.G.Bueno Bibaz, zijn o.a. grote zonen van ons land, die de handen van Sam Sin zijn gepasseerd. Ik leerde hem kennen als kleine jongen, toen mijn neef Chanderhans Badal, hem verzorgde. Hij baadde, kleedde en masseerde Sam Sin, die aan reumatiek leed. Hij was toen al boven de 50 jaar. Chanderhans verzorgde hem, bracht hem elke dag verse vruchten en maaltijden, maar kreeg daarvoor bijzondere kennis terug. Toen Chanderhans zijn vader stierf en hij die de Mulo niet verder mocht bezoeken, nam ik zijn taak over.

Sieuwkoemar diende zijn guru

Sieuwkoemar Sewtahal

Sewkoemar Sewtahal

Sieuwkoemar had een bijzondere taak op zich genomen. Iets, dat alleen maar door een bijzondere band, uit liefde tussen een leerling en zijn guru kan bestaan. Sewpersad zijn broertje was er zijdelings bij betrokken. Maar beide jongens zouden door te doen van guru, zelf ook onderwijzer worden. Over de verzorging en het dienen van zijn guru vertelt Sieuwkoemar zijn ontroerend verhaal:” Ik baadde hem ‘s morgens vroeg en kleedde hem aan. Dan hielp ik hem op zijn fiets zitten, waarna ik de fiets waarop hij zat naar school stootte. Hij trapte zelf niet. Als de school om 1 uur n.m. de deuren dicht deed, ging hij niet naar huis. Ik bleef bij hem. We aten op school, want er werd eten voor hem gebracht. Van 4 tot 6 uur ’s middags gaf hij aan de zesdeklassers bijles. Tegen 6 uur ’s middags stootte ik hem naar het gebouw van de Mulo I. Onderweg kocht hij bij Natman, sate’s, pitjil, bakkabana’s en gekookte eieren. Van half zeven ’s avonds tot acht uur gaf hij lessen op de vierderang opleiding. Ik volgde al de lessen, omdat ik in de klas plaats moest nemen. Daarna stootte ik hem naar het Juliana theater. In de pauze wekte ik hem, meestal sliep hij tijdens de voorstelling, waarna hij zich tegoed deed aan de goederen van Natman. Tegen 12 uur stootte ik hem naar huis, waar ik hem masseerde met hoogtezon zalf. Daarna ging ik zelf naar bed. Dit heeft zich elke dag herhaald. Toen ik naar de Mulo moest, verhuisde ik samen met hem om in te wonen bij mijn zus aan de Annastraat. Hij was een pientere man. Tijdens de vierderang lessen, gaf hij mij extra wiskunde en Nederlands lessen. Hij heeft een heleboel mensen voor de vierderang opgeleid. Hij gaf ook boekhoudenlessen. Een zekere Boedram heeft zo zijn PD-diploma behaald. Hij kende zijn vak, zijn lessen waren didactisch van hoge kwaliteit. Na zijn mutatie naar Paramaribo heeft hij nog vele vierderangers helpen opleiden. De Nickeriaanse studenten maakten dankbaar gebruik van zijn diensten. Toen mijn broer en ik op de kweekschool zaten , waren wij kind aan huis aan de Burenstraat 42, waar hij woonde”. Volgens Sieuwkoemar gaf hij geduldig les en kon je vragen stellen zoveel als je wilde. Ontdekte hij dat je daarna toch niets had begrepen, kreeg je klappen en schoppen. “ Wij verstonden weinig Nederlands op de lagere school, dus gaf hij les in Sranantongo. Ook ik kreeg klappen, trots ik hem verzorgde. Hij was meester in taalkennis. Tot op de Hoofdakte opleiding hebben wij van zijn kennis gebruik gemaakt. Ik vind het jammer dat geen straat of school in Nickerie, naar deze guru is genoemd”.

K.R.Donk, 12 februari 2009.

Van zoon kostgrondhouder tot grootgrondbezitter

De 15 kinderen van vader Soechit

De 15 kinderen van vader Soechit

Van zoon kostgrond houder tot grootgrondbezitter

Als er over grote landbouwers, rijstverwerkers en rijstexporteurs van Nickerie wordt gesproken, noemt men de naam van Ramawat Soechit. De eenvoudige landbouwerzoon, die zich door harde arbeid, tot de top van de rijstindustrie in Suriname heeft kunnen opwerken. Het pad van de bijna tachtig jarige Nickeriaan, is niet altijd over rozen gegaan.

Armoede en hard werken

Ramawat Soechit, geboren op 5 juni 1928, is een bijzondere Surinamer. Zijn bijdrage aan de rijstindustrie heeft zich niet beperkt tot Nickerie. Zo staat er mede door hem een rijstbedrijf te Nouvelle Rizerie du Nord, in Duinkerque, in het noorden van Frankrijk. Ali Sewrutton en ik, bezoeken hem thuis aan de Bacovendam 164 in de Oostelijkepolder. De statige grootondernemer vertelt dan zijn levensverhaal:” Samen met mijn vader, Soechit Rammanohar en mijn moeder Soechit-Mahadewsingh Jagpatia woonden wij, mijn broertje Sewdath en mijn zusje Rewtie en ik, aan de Bacovendam. Mijn vader bezat een halve ha. landbouwgrond. Wij woonden in een hutje, opgetrokken van hout, prassara bladeren en paira of stro. De vloer was van leem, een mengsel van koemest klei en zemel. De vloer werd om de zoveel tijd bewerkt met een nieuwe laag, lipé genoemd. De koemest gaf aan de omgeving een aangename geur. Wij dronken water uit de regenton. Water voor de huishouding, het baden, kleren wassen e.d., haalden wij uit de lozing aan de straatzijde. Al heel vroeg in de morgen tegen zes uur, moest ik gras snijden voor de koeien. Mijn ouders verkochten melk voor 5 centen een kwart liter. Ik at voordat ik naar school vertrok, wat rijst waarin melk zat, doohdbath, of thee in zat, chabath, of gewoon kokosolie, theelbath. Ik verliet de school vanaf de vierde klas lagere school, om mee te helpen in het gezin. Ik was toen 12 jaar”.

In zijn jonge jaren heeft de harde werker Ramauwat, armoede gekend. “Voor 60 centen per dag begon ik te werken als waterdrager bij de aanleg van de weg tussen Paradise, Boonackerpolder en Hamptoncourt. Ik werkte overal waar er werk werd aangeboden op landbouwpercelen. Ik heb gewied, sloten gegraven, later tractoren bestuurd en van alles en nog wat gedaan. Ik verdiende f1,25 tot f2,50 per dag. Intussen had mijn vader nog een ha. rijstareaal gekocht in de buurt en een andere te Uitbreiding Paradise. De velden werden een keer per jaar beplant. De gronden werden met de hand ontgonnen en kavelsloten met de hand gegraven. Wij dorsten de padie met koeien of via de slagplank of pitaan. Haast alles werd handmatig gedaan, dus zwaar en intensief. Ik ging met mijn vrienden het bos in, om hout te hakken voor de bouw van huizen, wanneer de padie opgroeide of geen arbeid op de rijstvelden werd verricht.

Voor succes vele tegenslagen

Ramawat trouwde toen hij 17 was, met Hansradjie Bishesar. Zij is geboren op 21 juli 1930. Zijn grootvader van moeders kant, zijn nanna, zocht zijn bruid voor hem uit. Zij woonde in de Corantijnpolder. “ Je had toen 1 rijstoogst per jaar. Op de suikerplantage Waterloo werkte ik ook als rietkapper, veldwerker en fabriekarbeider. Ik heb onder de bazen Idris en Bhaan gewerkt. Elke morgen legde ik 8 km te voet af om mijn werkplaats te bereiken. Mijn vrouw stond 4 uur in de ochtend op om voor mij het eten klaar te maken. Om 5 uur ’s morgens vertrok ik. Als rietkapper moest je vroeg op pad, om je velden die je wilde kappen te bereiken. Ik deed wat men “ djabwerk” noemde. Je nam een taak aan, die je in een bepaalde tijd af moest hebben. Ik kreeg 5 gulden voor 1 ton gekapte riet. Je moest dan de gereedstaande

pontons volladen. Ik liep na het werk weer 8 km terug naar huis. Ik kwam 7, 8, of 9 uur ’s avonds thuis aan, waar mijn lieve vrouw mij opwachtte. Wij kregen vijftien kinderen”.

Ramawat werkte hard en was spaarzaam. Hij kon zijn vader bijstaan om nog enkele landbouwpercelen voor de rijstbouw te kopen. Hij kocht zijn eerste landbouwgrond, maar moest daarbij zijn eerste tegenslag incasseren. “ Ik kocht van de javaanse landbouwer Soebojo een perceel. Het perceel werd beplant. Toen er geoogst moest worden, kreeg ik bezoek van de bestuursopzichter, van Dal. Ik moest van het districtsbestuur met verlies van alle geld en investeringen, de grond met gewas, teruggeven aan Soebojo. In die tijd was het namelijk verboden percelen van javaanse landbouwers te kopen. Dit ter bescherming van deze groep, waar vooral de mannen hun geld verspeelden. Ik begon hierna ten behoeve van een grote verwerker, padie op de velden van de landbouwers op te kopen. De waarde van de opgekochte padie bedroeg vijf duizend gulden. Voor die tijd een groot bedrag. Ik deed mondeling zaken, dus zonder stukken op te maken. Toen ik het geld bij de verwerker moest ontvangen, zei hij mij niets schuldig te zijn. Ik moest uit eigen zak al de landbouwers voor de opgekochte padie betalen. Mijn tweede tegenslag. Ik heb toen te Henar bij Ali Bux meer dan 30 ha. , ontgonnen. Hij hield echter de beste gronden voor zichzelf. Ik ontgon toen nog eens 20 ha. en begon zelf met de grote landbouw. De inpoldering geschiedde met de hand. De arbeiders vroegen mij tien gulden per ketting. Ali Bux heeft tenslotte 2000 ha. ingepolderd. Mijn 20 ha. wordt helemaal door zijn arealen omsloten. Ik moest veel tegenwerking verdragen. Ik kreeg soms geen toegang tot mijn grond. Soms werd de watertoevoer geblokkeerd. Ik zette door. Ik bouwde een nieuwe woning aan de Bacovendam 164. De oude woning aan de overkant brak ik af en bouwde een kleine drogerij. Ik droogde daar opgekochte padie van boeren. Bij de pellerijen van Baldew, Karaya, Premchand en Ghaseto verwerkte ik de padie tot rijst en andere producten. Mijn vader verkocht rijst in Paramaribo in de loods van ondernemer Paladsingh. Ik kreeg toen mijn derde tegenslag toen een verwerker mij niet voor een grote hoeveelheid geleverde padie betaalde omdat hij failliet ging. Toen kwamen de bloeiende jaren. Ik exporteerde in 1972 mijn eerste vracht cargorijst. Ik begon zaken te doen met Harry Radhakishoen. Dat was de geboorte van N.V. Rijstpak. Radhakishoen koos voor deze naam. In de winkel werd onze rijst onder het merk R.S.- rijst, verkocht. Aan de Bacovendam bouwde ik een grotere drogerij en pellerij in 1977.

In 1980 brandde de grote pellerij aan de Bacovendam geheel af, mijn vierde tegenslag. Ik gaf de moed niet op en kocht de pellerij van Laighsingh te Margarethenburg aan de Nickerierivier. Daarna bouwde ik een moderne pellerij aan de Industrieweg in de van Pettenpolder”.

Een sterke familie voor innovaties

“Op advies van Ing. Zalmijn kocht ik in 1982 de gronden van Wanner te Middenstand en aan de rechter oever van de Nickerierivier.In de jaren negentig behaalde ik wel 35000 ton cargo bij de export. Ik beplant momenteel 2000 ha. te Middenstand. Mijn aandeel op de locale markt, die ik nu voorzie van Palomarijst, is ongeveer 40%.

N.V. Rijstpak is met de tijd meegegroeid door vernieuwingen toe te passen. Een groot moment was de ontwikkeling van bulktransport van het veld naar de droger. En van de pelmolen naar het zeeschip voor de export. Een belangrijke overgang vond plaats in de samenwerking met de EBS en van Dijk, later met de Staatsolie Maatschappij. Het betrof het droogproces, dat eerst met dieselgeneratoren en diesel branders werd verricht. Daarna met elektrische energie en staatsolie 1500”. Ramawat Soechit is thans President- Commissaris van het bedrijf. Zijn zonen hebben hun eigen taken. Dewanand is belast met de landbouw, Shardanand met de verwerking van het product, Bhanpersad en Haripersad (in het buitenland) houden zich bezig met de verkoop. Nagindernath voert de directie.

Van groot landbouwer en verwerker Soechit is veel te vertellen. Zo heeft hij de VHP helpen opbouwen en als cricketer speelde hij voor Jaihind. In 1988 krijgt hij een oorkonde van het ministerie van LVV voor zijn bijzondere bijdrage aan de viering van de Wereldvoedseldag. Op 23 november 1989 is hem door de President van Suriname, de Eremedaille in Goud toegekend als Grootmeester van de Ere – orde van de Palm.

K.R.Donk, 29 april 2008.

Shantiebeleid, nader bekeken

Het Shantiebeleid nader bekeken

Jongeren bij het monument van de liefde op het Statuut park te Nickerie

Was het zo dat het de nestor van de Surinaamse politiek, Mr. Jaggernath Lachmon is geweest, die de term shantie politiek in ons land introduceerde, ook na zijn dood leeft de gedachte voort. Shantie beleid, shantie politiek, woorden die nog vaak gebruikt worden, voornamelijk wanneer de politieke ketel in ons land op barsten staat.

Wordt shantie politiek alleen met de mond beleden en is er in de praktijk iets van te merken? Is het een hoogstaande vorm van politiekvoering of een gedachte dat alleen in het brein van enkelingen leeft? Kan shantie politiek werkelijk de vrede, stabiliteit, welvaart en rust in ons land teweeg brengen?

Shantie politiek is goddelijke politiek

Mensen storten rivieren vol tranen als zij niet ontvangen wat zij begeren, of omdat zij geen rijkdom kunnen verwerven. Maar wie laat ook maar een traan vallen, omdat hij God niet gezien heeft? God is licht, liefde, God is vrede. Zelfs een mot die het licht gezien heeft, zal nimmer tot de duisternis terugkeren. Shantie politiek is de politiek van de vrede, goddelijke politiek. Bij goddelijke politiek is gerechtigheid een vrucht, die in vrede wordt gezaaid voor hen, die in vrede stichten. Mensen kunnen daarom een gezonde en krachtige samenleving bouwen volgens de goddelijke richtlijn. Men moet wel bereid zijn hard te werken en in harmonie met elkaar te leven. Elkaar met respect en waardigheid te bejegenen en het goede voor de andere na te streven. Er kan alleen sprake van shantie politiek zijn, wanneer wordt geaccepteerd dat alle mensen broeders van elkaar zijn. Daar is er geen plaats voor etnische politiekvoering. Waar de ene mens zich verheven voelt boven de andere en met afkeer neerkijkt op niet rasgenoten. Politici gebruik maken van rassentimenten om in het machtscentrum te komen en te blijven. Bij shantie politiek is het zo, dat mensen niet verdeeld, maar juist door middel van de geest van de liefde, in vrede met elkaar verbonden moeten zijn. Men zich inzet om een harmonieuze samenleving tot stand te brengen. Met de vele rassen in Suriname hebben wij juist de mogelijkheid daartoe.

“Verscheidenheid en eenheid in verscheidenheid zijn de componenten van de universele wet van de schepping. Neem de verscheidenheid weg en de wereld zou een totaal ander beeld krijgen. Geboorte, dood en het leven laten zien dat de hele schepping is gebaseerd op verscheidenheid”, zegt swami Prabhavananda.

Ongelukkigerwijs, groeien onze kinderen op in een gemeenschap dat sterk wordt gepolariseerd door politici die het beter moesten weten. Mensen in verschillende hokken geplaatst worden, gelokt worden, met het beknellende vooruitzicht. Zij alleen op deze manier in hun groep kans maken op werk, gronden, sociale voorzieningen e.d. Zij daardoor verstrikt raken in de netten van patronagepolitiek, gemaakt van weefsels van blijvende armoede.

Vele jonge landgenoten ontberen zo in de belangrijkste levensfase van het leven het voorbeeld van goede banden die moeten bestaan binnen een samenleving. Te beginnen met stevige banden van liefde binnen het eigen gezin.

Doet wat niet deugt uit uw midden weg

Om de shantie politiek uit te oefenen, te laten beleven en deel te laten zijn van de gemeenschap, is er veel moed, durf, lijdzaamheid en vooral eerlijkheid nodig. Het is zwakheid en een zonde als men geen weerstand biedt tegen zaken die verkeerd gaan. Je kunt deze vorm van politiek niet propageren, wanneer je niet bereid bent om de waarheid boven alles te stellen. Dus wanneer je de ogen sluit voor zaken als onrecht, corruptie, misleiding, zelfverrijking, vriendjespolitiek, patronage en achterstelling van mensen binnen de gemeenschap. De liefde binnen het gezin, in de gemeenschap, in de partij, vormt de basis om tot het komen tot een shantie beleid. In de politiek moet gelden, dat alles dat niet zint met de gedachte van shantie politiek, geweerd moeten worden. Dat moet gelden voor alle mensen, de structuren, de partij tot de partijvoornemens en de leer van de partij toe. Het is gemakkelijker shantie politiek met de mond te belijden, dan die in de praktijk te brengen. Het is gemakkelijker stil te blijven, dan corrigerend op te treden. Wanneer wij zien en weten, dat partijgenoten, of personen uit bevriende partijen onrecht bedrijven. Wij blijven oppervlakkig in zaken, om zodoende conflicten te vermijden, in plaats van het mes er in te zetten. Wanneer bepaalde ongure zaken bekend worden, ons in de verlegenheid brengen, wij dan lichtvaardig over praten en die zelfs verdedigen. Wij een valse vorm van shantie( vrede) en liefde daarover heen laten gaan. Blinde muren dan ervoor zorgen dat men nooit komt achter de waarheid, zaken onopgelost blijven en het volk blijft met alle frustraties. Dit creëert een verziekte samenleving, waar geheimen en geruchten welig tieren. Shantie politiek vereist de waarheid te spreken, want wanneer je de mens voorliegt, zul je uiteindelijk ook jezelf voorliegen. Ondoordachte uitspraken en handelingen, laten diepe wonden achter. Hoe rijmen wij het dat zulke zaken zich zelfs in onze DNA voordoen. Politici daarbij lachen en anderen zwijgen en zeggen van niets te weten.

In de bijbel staat geschreven over zulk gedrag: “ Uw roem deugt niet. Weet gij niet dat een weinig zuurdeeg het gehele deeg zuur maakt. Laten wij derhalve feest vieren, niet met oud zuurdeeg, noch met zuurdeeg van slechtheid en boosheid, maar met het ongezuurde brood van reinheid en waarheid. Doet, wie niet deugt uit uw midden weg”.( 1 korintiërs hfdst 5).

Bouwen kastelen van onrecht, egoïsme en onrechtvaardigheid

Shantie is vrede. Shantie politiek is niet uit te voeren zonder te geloven in de Schepper. Hem deel van je leven te maken, Hem te kennen. Hij is het licht de waarheid en het leven. Hij is de Vredevorst. Maar politici kennen God niet. “ Want terwijl het volk vergaat, roept en schreeuwt om hulp, vergaren zij weelde, verrijken zij zich en bouwen zij voor zichzelf kastelen van onrecht, egoïsme en onrechtvaardigheid. Zij zitten in hun huizen vol van bedrog. Zij botvieren hun trots, lusten en ego”, zegt de profeet Jeremia. Indien zij Hem kenden, dat is zijn geboden bewaren, zouden zij dienaren van het volk zijn. De potentie van het land zou niet miskend worden en zou het volk niet geketend worden aan armoede. Niet de visie van armoede, maar die van rijkdom zou gedragen moeten worden tot verheffing van land en volk.

De gemeenschap tot ontwikkeling brengen betekent het afzien van eigen importantie en trotsheid. Men niet probeert ten koste van alles en tot elke prijs, de macht te behouden. Wegcijferen van jezelf betekent daarbij niet, dat je minderwaardig over jezelf denkt, maar dat je minder aan je eigen belang denkt. De politici zich moeten focussen op hoe het volk te dienen. De gemeenschap tot ontwikkeling brengen, een gevoel van geborgenheid te bieden. Men vertrouwen krijgt in de leiders van het land. Leiders die oog hebben voor de diepe angsten en noden van het volk. In deze multi-etnische samenleving moeten wij elkaar leren respect te hebben voor elkaar cultuur, geschiedenis, verschillen en afkomst. Wij moeten elkaar leren dat wij een ding gemeen hebben, het menszijn. Dat de mens in alles centraal staat. Wij tot een natie kunnen groeien, Surinamers kunnen zijn. Wij de mensen niet moeten verdelen om over hun te heersen. De etnische politiekvoering afgezworen moet worden.

Shantie politiek moet geleefd worden

Goddelijke politiek, shantie politiek, goede politiek moet meetbaar zijn, moet gezien worden, ervaren worden, beleefd worden door het volk. Aan het werk, thuis, op school, in het gezin en daarbuiten. Haalt het land uit de duisternis van armoede, wanhoop, desoriëntatie en ondergang! Het betekent je ego, je eigenbelang, je onafhankelijkheid, plaats te laten maken voor het gemeenschappelijke belang in de ruimste zin van het woord. Het betekent liefde op te brengen voor het gehele land en volk. Hopelijk krijgt het borstbeeld van Mr.Jaggernath Lachmon spoedig zijn plaats in Nickerie toegewezen. Shantie politiek is niet het politieke deel van het leven, maar is het leven zelf.

K.R.Donk, 26 januari 2008 .

Tapsei, de frimangrons van Nickerie

De plantage geschiedenis van Nickerie, is rond 1797 met de aanleg van de plantages Plaisance en Paradise door gouverneur Frederici, aan de linkeroever van de Nickerierivier begonnen.

Vooral tijdens het Engelse Tussenbestuur, maakte het plantagesysteem grote sprongen vooruit in Nickerie. De katoenplantages langs de kust zoals Union, Sealand en Leadshall, de cacaoaplantages, suikerplantages en koffieplantages aan de linkeroever van de Nickerierivier, zoals Margarethenburg, Hazard en Waterloo hebben ongekende hoogten kunnen bereiken. De productie lag vele malen hoger dan menige oude plantages elders in Suriname. De vruchtbare gronden van Nickerie leverden door te doen van de slavenbevolking, een grote bijdrage aan het productieniveau van ons land en district. Na de afschaffing van de slavernij, vestigden vele van de slaven en nakomelingen zich op eigen gronden aan de beide oevers van de rivier, niet ver van de bestaande plantage, de zogenaamde Bovenbuurt, Tapsee of Frimangrons.

Monkou, Lackin, Cambridge en Dawson-Rhijn in cacao

Van de Bovenbuurt, Tapsee zoals de gronden van de afstammelingen van de slaven in de volksmond bekend stonden, is niet veel bekend. Wel weten nog enkele in het levenzijnde oude Nickerianen, dat op die gronden cacao werd geteeld voor de export. De oost-westverbinding bestond er toen niet, dus Tapsee was alleen maar per boot via de rivier te bereiken. De bewoners moesten enkele uren roeien om Nieuw Nickerie te bereiken. De kinderen van Tapsee, hadden op enkele van de gronden een school die ze konden bezoeken. De gronden waren in sommige gevallen door een pad op de oeverdammen met elkaar verbonden, waardoor de kinderen de school te voet, of anders per boot konden bereiken. Dat bevestigt de op 16 mei 1915 geboren Johannes Jefferey, die te Tapsee is geboren. Hij woont nog steeds aan de Duhtsweg te Henar net als Elbien Adolf Johan Castillion geboren te Sparikriki, Tapsee, op 18 november 1927 en Erona Castillion-Boldewijn geboren op 19 december 1922. De laatste oudjes van het gebied. Zij vertellen mij over de Bigie Gron te Biesrust van Johannes castillion, waar zelfs Brits-Indiёrs aan de cacao-oogst hebben meegedaan. De oudjes noemen mij namen van grondeigenaren als Hoepel, Winter, Nicolson, Dest, Blijd en Grand. Over Tapsee heeft W.H.C.Monkou op 19 oktober 1942 het volgende geschreven: “ In overeenstemming met de woongebieden van Nickerie, spreekt men van Newton( nieuwe stad)negers, negers van Waterloo, van Hazard enz. De ouden van dagen moeten het mij maar vergeven, dat ik de Ouroebilo( Nieuw Rotterdam)nengre en Nurseynengre niet als afzonderlijke groepen vermeld, ik releveer immers slechts die groepen, welke ik bij de bereiking van de jaren des onderscheids aantrof. Tapsee heeft zijn ups en downs gekend. De economische positie van Tapsee dient dus te worden beschouwd in het licht van de wisselende economische structuur van het district Nickerie. Er was b.v. een tijd, waarin cacao de kurk was, waarop gans Nickerie dreef. Naast de bloeiende cacaoplantage Crappahoek en Lotland, verdienden de grondjes van Tapsee een eervolle vermelding. Met cacaomagnaten als wijlen John lackin, wijlen Kees Cambridge, de grootvader van collega Coleridge, mijn grootvader en wijlen weduwe Dawson-Rhijn, hielden de districtautoriteiten terdege rekening. De krullotenziekte en de geweldige concurrentie van de Afrikaanse cacao, bleken helaas een langzaam werkend, dodelijk vergif voor de Surinaamse derhalve voor de Nickeriaanse cacaocultuur te zijn”.

Ballata-industriёlen Wix, Belmonte en Lashley

Monkou vermeldt dat met de neergang van de cacaocultuur in Nickerie er in de opkomende ballatawinning in Suriname dus ook in Nickerie, een oplossing voor de werkers in zicht was gekomen. Althans het leek als een oplossing voor de problemen van Tapsee. Met een bloedend hart vertelt hij over de totale ondergang van Tapsee. De ballatawinning bracht de genadeslag:” In de plaats van de kwijnende cacaocultuur verscheen de ballata-industrie als een schitterende ster aan de economische hemel van Nickerie. Helaas, het was geen vaste ster, doch een vallende ster, die nota bene voor de zieltogende cacaocultuur een dolksteek in de rug betekende en voor Tapsee een schier onherstelbaar verval. Immers, de jongemannen van Tapsee verlieten hun vaders grondjes en trekken in hopen naar de ballatavelden, die hun in korte tijd duizenden guldens deden verdienen en in nog kortere tijd meerdere duizenden verbrassen, mede tot grote schade van hun zo weinig gewaardeerde gezondheid.

De oudjes werden steeds zwakker, hun levenslamp ging uit, de vrouwen van de ballatableeders, afkomstig van Tapsee, vestigden zich metterwoon in Nieuw Nickerie, alwaar ze vrij royaal konden leven en genieten van het weekgeld, dat de verschillende ballata-industriёlen als Wix, Belmonte en Lashley haar namens haar mannen ter hand stelde. Dat was het tragische lot van Tapsee. De trek uit Tapsee had tot onvermijdelijk gevolg o.m. de wisse dood, die de school te Ma Mére allengskens stierf. Waar eertijds op Tapsee cacao zo fier groeide en bloeide, tiert thans welig verstikkend onkruid, ja, zelfs ondoordringbaar, troosteloos woud. Zo verging de bloeiende schoonheid van Tapsee, alwaar aan de rechteroever van de Nickerierivier niet één huis meer staat”.

Boortorens naar aardolie te Tapsee

Wie bij het lezen van de bovenstaande woorden in de huid van Monkou kruipt, kan de droefheid voelen, die hij moet hebben ondergaan bij het zien wegkwijnen van Tapsee, de plaats waar hij geboren was. Hoeveel verdriet en pijn moeten de ouderen , de pioniers hebben gehad, om op hun oude dag, zwak als ze zijn geworden en niet instaat meer de gronden te bewerken, de jongeren te zien wegtrekken. De gronden aan hun lot overlatende. Maar Monkou had nog hoop, omdat op Tapsee, aan de linkeroever van de Nickerierivier, nabij de Bolletriekreek, de Henarpolder met bijbehorende wooncentrum, werd aangelegd. Hij Schrijft daarom verder: “ Het is o.a. deze rijstproducerendepolder die Tapsee te juister ure voor een algehele exodus behoed heeft. De school van Weltevreden, werd naar deze redder-in-nood verplaatst. Thans haalt dit gedeelte van Tapsee niet alleen de padioogst binnen, maar ook materialen voor de eerlang te installeren boortoren van de Surinaamse petroleum Maatschappij. In het belang van de zo zeer gewenste verdere opleving van ons geliefd district echter, hopen wij van harte, dat het vloeibare goud, petroleum, weldra uit tal van boortorens in volle stromen mogen vloeien uit Tapsee’s dierbare bodem, tot in lengte van dagen. Dan zullen mannen als Kembel( geldschieter te Paramaribo, vermoedelijk op de grond Armoede geboren), Sedoc ( Hoofd van de Wanicaschool te Paramaribo), Coleridge( Hoofd van de Rust en Vredeschool te Paramaribo) en ondergetekende( Hoofd van de Salemschool te Coronie)zich in geen dele hoeven te generen over het feit dat ze uit Tapsee geboortig zijn”.

Monkou ziet Tapsee uit de as verrijzen, wederom bevolkt worden en tot nooitgedroomde glorie groeien, zo zelfs, waarbij Nieuw Nickerie daarbij verbleekt. Gelijk in Marowijne, het stadje Moengo de glans van het gouddorp Albina ten tijde van de bauxietwinning, heeft verduisterd. Anno 2007 weten wij dat Staatsolie Maatschappij Surinaame N.V., ook in het gebied van Tapsee vele proefboringen heeft verricht. Wie weet zullen de woorden van Monkou, een profetie blijken te zijn.